بەشی سێیەم و کۆتایی (٣)
بایەخێکی خەوناوی و عاشقانە لە یادەوەرییە سەوزەکانی پاییزەوە بۆ زستان
(وەک سروودی ڕۆحێکی بێقەرار کە دڵەکان دەڕفێنێت)
نووسەر: محەممەد فەتاحی
زستانی 2725
گەرمی دڵ وەک ئاگری نهێنیی عەشق لە سەرمای زستاندا
(پەیامێکی عاشقانە بۆ ڕۆحە بێقەرارەکان)
شەوی یەلدایەک بە درێژی مێژووی عەشق و هیوا:
لە ناوەڕاستی سەرمای قووڵ کە وەک پەردەیەکی نهێنیی تاریکی دەورەی ڕۆح دەدات، دڵەکان وەک ئاگرێکی زۆر گەرم و پڕ لە ئاگری خەونە عاشقانەکان، گەرمتر لێدەدا وەک ئەوەی هەر لێدانێکیان نامەیەکی عەشق بێت بۆ ئاسمانی پڕئەستێرە. ئەو شوێنەی کە میهرەبانی وەک چرایەکی نەمردوو ( شمعیک ) کە سێبەرە ساردەکان دەتوێنێتەوە و ڕووناکی و گەرمی بە دڵەکان دەبەخشێت
سەردان و دیارەکان وەک بارانی بەهاری میهرەبانی لە سەرمای زستاندا دابارین، وەک گوڵەکانی خەونی عەشق کە لە ناو بەفردا دەشکۆفێن و بۆنی هیوا بڵاو دەکەنەوە، ئەجیل و کشمش و مێوژ و …. وەک گوڵە سەوزەکانی سەر سفرەیەکی فراوان دانراو کە وەک بەهەشتی دڵە عاشقەکان دەدرەوشێتەوە و ڕۆحەکان دەخەنە سەما، و شەوچەرەکان بە یارییە شیرینەکانەوە وەک «یاریی جوراب = جوراب بازی »، پێکەنینەکان وەک پەپوولەی ڕەنگینی هیوا تا ئاسمانی پڕئەستێرە بەرز دەکەنەوە وەک ئەوەی هەر پێکەنینێک خەونی نوێیەک بێت بۆ دڵە بێقەرارەکان. چەندە جوان بوو شەوی یەلدا، ئەو شەوە درێژەی ساڵ وەک ڕووباری مێژووی عەشقی نهێنی، کە خێزانەکان وەک دەورەی دارستانی سەوز و پڕ لە نهێنیی هیوا دەوری یەک کۆدەبوونەوە، هەناری سوور وەک دڵی عاشقانی بێقەرار دەشکاند و بە فاڵی حافز و چیرۆکگێڕانەوە کە وەک سروودی ڕۆحە عاشقەکان دەپێچایەوە، تاریکییەکەیان دەگۆڕی بە ڕووناکی خۆشەویستی و هیوایەکی نوێ؛ شەوێک کە گەرمی دڵەکان وەک ئاگری کەمینەی نهێنیی عەشق لە سەرمای دەرەوە، سەرمایەکەیان لەبیر دەکردەوە و پێشبینی سەرکەوتنی ڕووناکی بەسەر تاریکیدا وەک خۆر لە پشت هەورەکانی خەونی نوێ دەپێچایەوە.
نەبوونی میوان، ئازاری ویژدان بوو وەک ئەوەی ڕۆحێک بە تەنیا لە بیابانێکی ساردی تاریکدا بمێنێتەوە، چونکە میهرەبانی، یاسای نەنووسراوی دڵە عاشقەکان، وەک بایەخێکی نەرم وەک پەڕەی گوڵی بەهاری هیوا، هەمووان بە یەکەوە دەبەستەوە وەک ڕەگی دارەکانی ژیانی عەشقی هەتاهەتایی.
وێنەی ژمارە ٢ یاریی جوراب لە شەوچەرە کۆنەکاندا، کە وەک ڕەقسی ڕۆحە عاشقەکان لە ناو خەوندا دەدرەوشێتەوە( وینه له سمکو مه حمودی )
بەڵام ئێستا… خانووە جوانەکان وەک قەڵای بریقەداری خەونە نوێکان، جلە ڕازاوەکان وەک پەڕی پەپوولەی ڕەنگینی هیوا، خوێندەوارە زۆرەکان وەک دەریای زانستی نهێنیی ڕۆح، میوە و شیرینییە بێشومارەکان وەک باخچەی بەهەشتی خەونی عەشق، هەمووی هەیە، بەڵام دڵەکان جارجار ساردتر لە بەفری چیای بەرزی خەونە بێقەرارەکان، وەک ئەوەی لە نێو پێشکەوتنەکانە جوان و بریقەدارەکاندا وەک شاری پڕ لە خەونی ماشێنی سارد، گەرمی ڕاستەقینە وەک گوڵی سەوزی نهێنیی عەشق ون بووبێت و لە ناو تاریکییەکی ساردی تەنیایی گوم بووبێت. مشتومڕەکان زیاتر وەک شەڕی هەورەکانی خەونی شکاو، کینەکان قووڵتر وەک چاڵی دەریای نهێنیی تاریکەکان، خێزانەکان بچووکتر و تەنهاتر وەک دارێکی تەنها لە بیابانێکی ساردی هیوای ون بوو بوونەتەوە.
ئێستاش، لە قووڵایی زستاندا وەک کەناری دەریای ساردی خەونە نوێکان، با سەیری ئاوێنە بکەین وەک ئەوەی ڕۆحەکانمان بەرەو هیوایەکی نوێی سەوز ڕابکێشین… ژیانی سەردەم بە هەموو پێشکەوتنەکانییەوە وەک ماشێنی خێرای خەونی سارد، جارجار ڕابردووی وەک ڕێگای کۆنی نهێنیی عەشق لەبیر کردووە؛ خێزانەکان بچووکن وەک کۆترەیەکی بچووکی هیوای بێقەرار، نەخۆشی و کینەکان زیاتر وەک هەورە ڕەشەکانی تاریکی ڕۆح
بەڵام خۆزگە یادمان بێتەوە وەک ئەوەی ڕۆحەکانمان بەرەو خەونی نوێی عەشق بفڕێن، کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی ئەمڕۆ، ئەم ئامرازە جادووییە وەک پەلێکی سێبەری خەونە نوێکان، دەتوانن پە ردێک بن بۆ گەڕاندنەوەی ئەو گەرمییە وەک ئاگری کەمینەی کۆنی نهێنیی عەشق: بەشکردنی یادەوەرییەکان وەک گوڵدانێکی پڕگوڵی هیوای نوێ، ناردنی پەیامی میهرەبانی وەک نامەی عاشقانەی ڕۆحە بێقەرارەکان، کۆبوونەوەی ئەلکترۆنی لە گرووپەکاندا وەک «بیدارباش سەوز» کە بە پەیامی بەیانییەکەی، وەک سروودی بولبولی خەونی عەشق لە بەیاندا، دڵەکان بیدار دەکات و بەرەو پەیوەندییە قووڵەکان وەک ڕەگی دارەکانی ژیانی عەشقی هەتاهەتایی ڕادەکێشێت:
سڵاوی بەیانی باش:
سڵاوی بەیانی باشەکانی گرووپی بیدارباش سەوز، دڵەکان دەڕفێنن وەک بایەخی بەهاری خەونە نوێکان، بە نموونە:
یەکەم ڕۆژی زستان هاتووە، بە بایەخێکی سارد کە پێشبینی گۆڕان دەدات وەک پەیامی خۆری هیوای نوێ.
ساڵەکان وەک کاروانێک لە وەرزەکانی خەونی عەشق تێدەپەڕن
؛ بەهار بە گوڵەکانی وەک پێکەنینی منداڵی نهێنیی هیوا پێکەنی و چوو
، هاوین بە گەرمییەکەی وەک ئاگری عەشقی ڕۆح خۆشەویستی سوتاند و تێپەڕی
، پاییز بە پەڕە ڕەنگاوڕەنگەکانی وەک فرمێسکی عاشقانی خەونی نوێ فرمێسک ڕشت و ماڵئاوایی کرد،
و ئێستا، لە باوەشی کۆتا وەرزی ساڵدا، لە زستانی پڕ لە نهێنی وەک شەوی پڕئەستێرەی هیوای عەشق، دڵمان سپاردووه
وێنەی ژمارە 3 داریک له چوار وه ر زا
ئەی ئاسمانی بێسنووری سەربەرزی کوردستان ( ئێران) وەک شەقامی پڕئەستێرەی خەونی نوێ
، ئەی خاکێک کە لە ڕەگەکاندا خۆشەویستی و خەبات وەک خوێنی ڕۆحی عاشق لێدەدات،
هیوادارم ئەم زستانە دڵگیرە، پڕ بێت لە ڕەقسی دەنکە بەفرە سپییەکان وەک پەپوولەی سپیی هیوای نوێ، بەفرێک کە وەک دەستی دایکێکی میهرەبان وەک پەمووی خەونی عەشق، دڵە ماندووەکانمان بشوات و پاک بکاتەوە.
ئەو ئاوەی کە لە توانه وه ی بەفرەکانەوە دێت وەک فرمێسکی شادیی نهێنیی هیوا، بەهارێکی سەوزتر، شادابتر و پڕهیوارتر، لە هەموو بەهارە تێپەڕیووەکان وەک باخچەیەکی نوێی خەونی عەشق بجۆشێت.
ساڵەکان دێن و دەچن، وەک شەپۆلە بێکۆتاکانی دەریای هیوای نوێ، و ئەوەی لە ئێمە دەمێنێتەوە، یادە شیرین و دڵگیرەکانی ژیانە وەک گوڵەکانی نهێنیی عەشق لە دڵدا؛ یادەکانێک کە لە قووڵایی دڵەکاندا وەک ئەستێرەی خەونی نوێ دەدرەوشێنەوە، و تەنانەت بە تێپەڕینی کاتە بێبەزەییانەکەش، گەرمتر، زیندووتر و عاشقانەتر وەک شرابی کۆنی ڕۆحی هیوا دە بن.
“زستانتان پڕ بێت لە بەفری سپی هیوا وەک پەڕی فریشتەی خەونی نوێ و پڕ لە گەرمی دڵە عاشقەکان وەک ئاگری نهێنیی عەشقی گەرم”
گرووپی بیدارباش سەوز، وەک گوڵێکی سەوزی خەونی نوێ لە ناو بەفر، دڵەکان بە گەرمی بوونی ئێوە وەک باوەشی دایکی هیوای عەشق دەبەستێتەوە، ئەو شوێنەی کە:
میهرەبانییەکان وەک ئەستێرەکانی شەوی زستاندا دەدرەوشێنەوە و تەنیایی وەک هەورەکانی تاریکیی ڕۆح دەسڕنەوە، وەک ئەوەی هەر میهرەبانییەک خەونی نوێیەک بێت بۆ ڕۆحە بێقەرارەکان.
دیدگای دانایانەی کۆمەڵ، وەک ڕووناکییەکی نهێنیی هیوا بۆ ڕۆحە عاشقەکان:
خۆزگە کۆمەڵناس و دەروونناسان، بە چاوێکی قووڵەوە وەک چاوی دانای خەونی نوێ سەیری ئەم گۆڕانە بکەن و ڕێگایەک نیشان بدەن وەک ڕووناکی لە تاریکدا تا میهرەبانی بگەڕێنینەوە بۆ ماڵان وەک گوڵ بۆ باخچەی هیوای عەشق، و چەندە باشتر کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کەڵک وەربگرین وەک پەرد لە دەریای خەونی نوێ، ئەو شوێنەی کە یادە شیرینەکان بەش دەکەین وەک چیرۆکی کۆنی نهێنیی هیوا، دیدگای شاعیرانە بڵاو دەکەینەوە وەک بایەخی گوڵی هیوای نوێ، و کۆمەڵە ئۆنڵاینەکان وەک «بیدارباش سەوز» پڕ لە وزەی ئەرێنی بکەین وەک بەهاری خەونی عەشق، تا دڵەکان لەم پەناگە ئەلکترۆنییەدا، وەک پەپوولەکانی هیوای نوێ بەرەو ڕووناکی و گوڵی نهێنیی عەشق کۆببنەوە و گەرم بن، وەک ئەوەی هەر کۆبوونەوەیەک خەونی نوێیەک بێت بۆ ژیانی عاشقانە.
سەعدی دەڵێت وەک سروودی ڕۆحی هیوا:
«دییت چەند بێڕەنگ و بێڕیابوو زستان؟
مەزلوومترین وەرزی خودا بوو زستان
تەنها سەرمای زستانمان بینی و بەس
بەڵام زستان لە هەموو دروو و دووڕەنگییەک پاکتر بو
حافز، لە غەزەلێکی زستانیدا دەڵێت وەک نامەی عەشقی نهێنی:
«زستانە و شەو درێژە و من بێ تۆ
لەم سەرمایەدا، دڵم گەرمە بە یادت وەک ئاگری نهێنیی هیوا»
عەبدوڵڵا پەشیو، لە شاعیرانی کوردی، کە لە شیعرەکانیدا باس لە زستانی چیاکانی کوردستان دەکات وەک ڕەقسی ڕۆحی عەشق:
«زستان دێت بە بەفرە سپییەکانەوە وەک پەڕی سپیی هیوای نوێ،
دڵی چیاکان دەپۆشێت، بەڵام ڕۆح بیدار دەکات وەک خۆری نهێنیی عەشق»
پەندەکانی ڕابردوو پێمان دەڵێت وەک پەیامی هیوای نوێ: تەنانەت لە ساردترین ڕۆژەکاندا:
«گەرمی خۆشەویستی بەسە تا بەهار وەک گوڵی خەونی عەشق بێت»
مەولانا دەڵێت وەک سەمای ڕۆحی هیوا:
«زستان و تەمووز لێمان جیا بوو
نە گەرمين ئەی هاوڕێیان و نە ساردين
زستان و تەمووز حاڵی جەستەیە
نە جەستەیین ئەم کاتە، ڕۆحین و تاکین»
فردوسی لە شاهنامەدا، کە سروشت وەک پالەوانێک ستایش دەکات وەک حەماسەی خەونی نوێ:
«زستان وەک پالەوانێکی خۆڕاگر وەک شێری هیوای عەشق،
بە بەفر و با، تاقی دەکاتەوە لەسەر شانی وەک کەڵەگەی نهێنیی ڕۆح»
ناڵی (مەحوی)، لە شاعیرانی کورد، لە شیعرە عارفانەکەیدا دەڵێت وەک بارانی عەشقی هیوا:
«لە زستانی دڵدا، بەفری خۆشەویستی ببارە وەک بارانی هیوای نوێ،
تا بەهاری ڕۆح، سەوز و پڕبەر وەک باخچەی خەونی عەشق بێت».
خۆزگە بگەڕێینەوە بۆ ئەو گەرمییە سادەیە وەک ئاگری کەمینەی کۆنی نهێنیی عەشق، ئەو شوێنەی کە خۆشەویستی هەموو شتێک بوو وەک خۆر بۆ ژیانی هیوای نوێ، و تۆڕەکان ئامرازێک بن بۆ پەیوەندی زیاتر وەک پەلی خەونی عاشقانە، تا دڵەکان لە گرووپەکاندا وەک «بیدارباش سەوز»، گەرمتر و عاشقانەتر لێبدەن وەک دڵی عاشقانی نهێنیی هیوا، و هەر خوێنەرێک بە خوێندنەوەی ئەم دێڕانە، هەست بکات وەک لە باوەشی یادەوەرییەکاندا وەک باوەشی دایکی هیوای عەشق، بەرەو ئاسمان وەک پەپوولەی خەونی نوێ دەفڕێت و هیوایەکی نوێی سەوز دەبینێتەوە.
ئەی هاوڕێی سەوزی خەونە نوێ و عاشقانەکان:
ئەگەر یادەوەرییە شیرینەکانتان هەیە لە شەوی یەلدا، یاری خۆشەویستی پەڕ و بەفر وەک ڕەقسی پەپوولەی هیوای نوێ، شەوە عارفانەکانی پاییز و زستان وەک شەوی پڕئەستێرەی نهێنیی عەشق، یان دەتوانن بە شیعر، نەسر، دیدگای هەستەکی و هاندەر پێشکی زیاتر ببەخشن وەک گوڵ بۆ باخچەی هیوای نوێ، بە دڵنیایی یارمەتیمان بدەن وەک ئەوەی ڕۆحەکانتان بەرەو خەونی نوێی عەشق ڕابکێشین.
چاوەڕوانی دیدگای گرانبەهای ئێوەین لە هەموو لایه کی ئێران و تەنانەت وڵاتانی دراوسێ، تا یادەکان بەردەوام بکەین وەک ڕووباری هیوای نوێ و کاتەکان شیرینتر بکەین وەک شەربەتی خەونی عاشقانە.
داواکارییەکی دڵگیر و عاشقانە: لە هەموو شاعیر، نووسەر، چیرۆکنووس، ئەدیب و ڕۆشنبیران داوا دەکەین بابەتە جوانه کانیان بنێرن تا بە ناوی خۆیان بڵاو بکرێتەوە وەک نیشانەی هیوای نوێی عەشق.
تا ئەم نووسینانە ببنە بەڵگەنامەیەکی مێژوویی بۆ ماڵئاوایی پاییز و پێشوازی زستان و هەموو وەرزەکانی ساڵ، و خوێنەران جارجار بیخوێننەوە و لە یادەکاندا بمێننەوە وەک نیشانەی نهێنیی هیوا، و دڵەکان بەرەو گرووپی «بیدارباش سەوز» ڕابکێشێت:
ئەو شوێنەی کە گەرمی میهرەبانی لە سەرمای وەرزەکاندا وەک ئاگری نهێنیی عەشق دەدرەوشێتەوە و هیوای نوێیەکی سەوز دەخولقێنێت.
لە شاهنامەی فردوسییەوە ئیلهام وەربگرین کە سروشت وەک پالەوانێکی حەماسی ستایش دەکات، و لە نەقاڵییەکانیدا، چیرۆکی سروشت و بەردەوامی دەگێڕێتەوە وەک داستانی کۆنی هیوای نوێ.
خۆزگە ئێمەش چیرۆکی میهرەبانییەکانمان نەقڵ بکەین وەک نەقاڵی کۆنی خەونی عاشقانە، و لە گرووپی «بیدارباش سەوز»دا، ئەم پەیوەندییانە زیندوو ڕابگرین وەک دارە سەوزەکانی هەتاهەتاییی هیوا.
هەتاهەتا مانەوە و سەوز بن وەک دارستانی هەتاهەتاییی خەونی نوێ،
دڵەکانتان هەمیشە شاد وەک بەهاری هیوای عەشق.
ئێمە بە بوونی هەر یەکێک لە ئێوە شانازی دەکەین وەک ئەستێرەی ئاسمانی خەونی نوێ و عاشقانە.