امنیت غذایی کلید ثبات ملتها
نگارشگر : محمد فتاحی
اذرماه 1404
مقدمه:
در دنیای امروز، امنیت غذایی نه تنها یک مسئله اقتصادی یا کشاورزی، بلکه پایهای اساسی برای ثبات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ملتها به شمار میروند. امنیت غذایی به معنای دسترسی پایدار، کافی و ایمن به مواد غذایی مغذی برای همه افراد جامعه است. بر اساس گزارشهای سازمان ملل متحد، نوسانات قیمت مواد غذایی و کمبود دسترسی به آنها میتواند منجر به ناآرامیهای اجتماعی، مهاجرتهای گسترده و حتی سقوط دولتها شوند. برای مثال، در گزارش جهانی بحرانهای غذایی ۲۰۲۵، تأکید شده که بیش از ۲۸۲ میلیون نفر در جهان با ناامنی غذایی حاد مواجه هستند، که این امر اغلب با بیثباتی سیاسی (1 ) همراه است.
این مقاله بر پایه منابع علمی معتبر مانند گزارشهای فائو و وزارت کشاورزی ایالات متحده امریکا، به بررسی سیاستهای امنیت غذایی مانند برنامه “سبد سبزیجات” چین میپردازند، نمونههای مشابه در سایر کشورها را تحلیل و امکانپذیری اجرای چنین سیاستهایی در اقلیمهای خشک مانند ایران را ارزیابی مینمایند. همچنین، نقش برنامهریزیهای مدون، دانش و تکنولوژیهای روز، پایشهای عمومی و بازبینی برنامهها را در دستیابی به ثبات بلندمدت ملی برجسته میسازند، با تأکید بر ضرورت برنامهریزیهای اقلیممحور در کشورهایی مانند ایران با تنوع آب و هوایی.
نقشه بالا پراکنش مواد غذایی درروی کره زمین
برنامه سبد سبزیجات چین:
الگویی برای ثبات چین از دهه ۱۹۸۰ برنامه “سبد سبزیجات را اجرا کرده است که هدف آن تضمین تولید، توزیع و دسترسی پایدار به سبزیجات و مواد غذایی تازه برای جلوگیری از نوسانات قیمت و مشکلات ایمنی غذایی است. این برنامه توسط دولت محلی و مرکزی حمایت میشوند و شامل یارانههای تولید، سرمایهگذاری در زیرساختهای کشاورزی شهری و نظارت بر زنجیره های تأمین است. نتایج آن چشمگیر بوده: کاهش نوسانات قیمت سبزیجات، بهبود امنیت غذایی شهری و کمک به ثبات اجتماعی در دوران بحرانهای اقتصادی. بر اساس مطالعهای در سال ۲۰۲۴، این برنامه مقاومت چین در برابر بحرانهای جهانی مانند همهگیری کووید-۱۹ و جنگ اوکراین (2 ) را افزایش داده است. 
همچنین، گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در سال ۲۰۲۴ نشان میدهند که این سیاست بخشی از استراتژی گستردهتر امنیت غذایی چین است که بر خودکفایی و سرمایهگذاری خارجی(3 ) تأکید دارند.
شکل شماره 2 سبد سبزیجات چین
سیاستهای مشابه در سایر کشورها و نتایج آنها :
سیاستهای مشابهی برای تقویت امنیت غذایی در کشورهای دیگر اجرا شده که میتوان از آنها درس گرفت. این سیاستها اغلب بر یارانهها، سرمایهگذاری در تولید محلی و برنامههای توزیع تمرکز دارند، اما نتایج آنها بسته به شرایط اقتصادی و مدیریتی متفاوت است.
- هند:
هند برنامههای گستردهای مانند یارانههای ورودی (کود، برق و بذر) و یارانه مصرفکننده برای غلات را اجرا کرده و بیش از دو سوم خانوارها را پوشش داده اند. این سیاستها شبیه به جنبههای حمایتی برنامه چین هستند و سالانه بیش از ۲۰ میلیارد دلار هزینه دارند. نتایج: افزایش خودکفایی در غلات، اما ناکارآمدی به دلیل فساد و ضایعات بالا. مطالعات نشان میدهند که این یارانهها تأثیر (4 ) کمی بر بهبود تغذیه دارند و بیشتر به کاهش درآمد ملی منجر میشوند. با این حال، برنامههایی مانند “طرح امنیت غذایی ملی” هند به کاهش فقر کمک کرده، اما نوسانات قیمت همچنان چالشبرانگیز است.
- تایلند:
سیاست خرید برنج از کشاورزان با قیمت بالاتر از بازار و ذخیرهسازی آن برای صادرات، مشابه ذخیرهسازی در برنامه چین است. نتایج: منجر به ضایعات گسترده و زیان اقتصادی شده، زیرا قیمتها افزایش نیافت و دولت مجبور به فروش(4 ) با زیان گردید. این تجربه نشاندهنده خطرات ترکیب یارانه با مدیریت ضعیف ذخیرهسازی است.
- ایالات متحده و اتحادیه اروپا:
در گذشته، این کشورها حمایتهای بالایی از کشاورزان داشتند (مانند محدودیت واردات و یارانه مستقیم)، اما در ۲۵ سال اخیر، نرخ کمکها را به نصف کاهش دادهاند. نتایج: بهبود رشد اقتصادی و رفاه ملی، بدون کاهش چشمگیر خودکفایی. این رویکرد معکوس نسبت به افزایش حمایتها در چین، نشان ( 4)میدهند که کاهش دخالت ها بازار میتوانند به ثبات بلندمدت کمک نمایند. وزارت کشاورزی امریکا گزارش داده که برنامههای امنیت غذایی مانند یارانه غذایی به کاهش ناامنی غذایی (5 ) کمک کرده و ثبات اجتماعی را تقویت نموده است. tehrantimes.com
- برزیل:
سرمایهگذاری سنگین در تحقیق و توسعه کشاورزی ، چهار برابر شدت چین ، منجر به دو برابر شدن تولید محصولات کشاورزی شده است. نتایج: افزایش خودکفایی و صادرات، بدون وابستگی زیاد به یارانهها. این مدل پیشنهاد مینمایند که سرمایهگذاری در فناوری میتواند جایگزین محدودیتهای تجاری( 4) شوند.
- مکزیک و آفریقای جنوبی:
برنامههای انتقال نقدی مشروط در مکزیک برای خانوارهای فقیر، دسترسی به غذا را بهبود بخشیده. نتایج: افزایش مصرف کالری و کیفیت رژیم غذایی، کاهش فقر و بهبود سلامت، بدون تأثیر منفی بر بازار کار.
بر اساس گزارش جهانی مؤسسه بینالمللی تحقیقات سیاست غذایی در سال ۲۰۲۵ نشان میدهند که امنیت غذایی مستقیماً با ثبات ملی مرتبط است، زیرا کمبود غذا میتواند به اعتراضات و بیثباتی منجر شوند، همانطور که در بحرانهای غذایی ۲۰۰۸ و ۲۰۲۲ مشاهده( 4) شده است .
مطالعات علمی مانند گزارش وضعیت امنیت غذایی و تغذیه و فائو در جهان در سال ۲۰۲۵ نشان می دهند ، تورم قیمت غذا دسترسی به رژیمهای سالم را کاهش میدهند و ناامنی غذایی را تشدید میکند، که این امر در کشورهای در حال توسعه به بیثباتی سیاسی (7 )دامن میزند.
نقش برنامهریزی مدون، دانش و تکنولوژیهای روز، پایش عمومی و بازبینی برنامهها در ثبات ملی:
نقش برنامه ریزی ها :
برای دستیابی به ثبات بلندمدت ملی از طریق امنیت غذایی، برنامهریزیهای مدون و حسابشده ضروری است. این برنامهریزیها باید بر پایه دادههای علمی و پیشبینیهای بلندمدت بنا شوند، تا بتوانند چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار را مدیریت کنند. گزارش کنفرانس سازمان ملل متحد در مورد تجارت و توسعه در سال ۲۰۱۷ تأکید کرده اند ، علم، فناوری و نوآوری نقش کلیدی در تضمین امنیت غذایی دارند، به ویژه در جغرافیای( 8) ناامن غذایی.
نظارت ها :
نظارت دقیق برای هدایت تحولات سیستم غذایی از مهمترین ضرورت های برنامه ریزی ها است. زیرا تصمیمگیریهای عمومی و خصوصی باید بر پایه شواهد علمی (9 ) هدایت گردند.
دانش و تکنولوژی ها :
دانش و تکنولوژیهای روز، مانند فناوریهایی چون هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی و کشاورزی دقیق، میتوانند امنیت غذایی را تقویت نمایند. مطالعهای در سال ۲۰۲۵ نشان میدهند که این فناوریها میتوانند سیستمهای غذایی پایدار را با تمرکز بر تولید کارآمد و کاهش ضایعات (10 ) تحول بخشند.
نواوری ها :
برای مثال، نوآوریهایی چون نوآوریهای تکنولوژیکی یا نوآوریهای فناورانه میتوانند تولید را در مناطق خشک افزایش دهند، همانطور که در بررسی سال ۲۰۲۱ تأثیر آنها را بر تحول سیستمهای غذایی تأکید ( 11)کرده اند.
پایش ها بر مبنای علم و نو اوری ها :
پایشهای عمومی در ابعاد خرد (مانند مزارع محلی) و کلان (مانند سیستمهای ملی) با استفاده از ابزارهایی مانند سنجش از دور و سامانه های اطلاعات جغرافیایی شرایط محصول و استفاده از زمین را نظارت(12 ) میکنند.
این پایشها شفافیت ایجاد کرده و به تنظیم سیاستها کمک می نمایند. همچنین، بازبینی برنامهریزیها در مقاطع مختلف اجرایی و تحلیل آنها، پایداری بلندمدت را تضمین میکند. برای نمونه، چارچوب جهانی امنیت غذایی و تغذیه، و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد بر چهار ستون دسترسی، پایداری، بهرهبرداری و( 13) ثبات تأکید ( کادر روبرو ) دارند.
برنامه وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا در سال های ۲۰۲۲-۲۰۲۶ بر رهبری مبتنی بر علم و نوآوری
تا کید(14 ) فراوان دارند .
شکل شماره 3 ستون های اساس امنیت غذایی
نظارت و ارزیابی ها:
مطالعات نشان میدهند که نظارت و ارزیابی قوی در پروژههای کشاورزی، امنیت غذایی پایدار ( 15) را ارتقا میدهند.
شاخصهای موفقیت مانند بهرهوری کشاورزی و نرخ فقر روستایی، در ارزیابی برنامهها کلیدی ( 16)هستند.
برنامههایی مانند چارچوب مشترک نظارت و ارزیابی اتحادیه اروپا، اهداف سیاسی را با اقدامات مرتبط کرده تا نظارت مؤثر(17 ) انجام گیرد.
برنامهریزی اقلیم محور در ایران و کشورهای مشابه :
در کشوری مانند ایران با چندین اقلیم آب و هوایی (از مناطق مرطوب شمالی تا خشک مرکزی و جنوبی)، نباید از یک فرمول واحد برای همه مناطق بهره برد. بلکه لازم است برنامهریزیهای جداگانهای بر اساس شرایط محلی برنامه ریزی گردند . ایران عمدتاً در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارند و با کمبود آب و خشکسالیهای مکرر (7)مواجه است. iran.un.org
فائو و ایران پروژهای منطقهای برای تقویت کشاورزی مقاوم به اقلیم راهاندازی کردهاند، که بر تنوع تولید و کارایی آب ( 18) تمرکز دارند.
سیستمهای نظارت کشاورزی با ابزارهای مانند سامانه اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور ، موقعیتیابی های دقیق و دادههای ماهوارهای که به سیستم های geospatial معروف هستند ، گزارشدهی های ایران را بهبود ( 19)بخشیده است.
استفاده از تکنولوژیهایی مانند آبیاری کسری (آبیاری با کمبود کنترلشده )، خاکورزی حفاظتی و انرژیهای تجدیدپذیر، تحول کشاورزی در مناطق خشک ایران را در دو دهه اخیر (20 ) نشان میدهند. اما مشکل اساسی انجا است که کارشناسان گزارش دهنده ناچارند بر مبنای دیدگاه مدیران امار و ارقام را را تغییر دهند
سیستم قنات سنتی نیز برای استفاده از آب زیرزمینی در مناطق خشک ( 21)مفید است.
در کشورهای مشابه، مانند ایران، گزینههای سازگاری شامل مدیریت محصول(22 ) مزرعه و آب است. استراتژیهای سازگاری مانند آبیاری پیشرفته و اشتغال خارج از مزرعه، بر اساس سن و تجربه کشاورزان ( 23) متفاوت است.
برای گندم در ایران، استراتژیهای بهینه برای مناطق خشکفدایی پیشنهاد ( 24)شده است.کشاورزی هوشمند به اقلیم (CSA) در ایران، با تمرکز بر علل، شواهد و تأثیرات تغییرات اقلیمی، استراتژیها، موانع و محرکها را( 25) بررسی میکند. ظرفیت سازگاری سیستمهای کشاورزی ایران به تغییرات اقلیمی، بر تولید تأثیر (26 )منفی دارند.در مناطق خشک، اقدامات کشاورزی مانند تغییر الگوی کشت، برای سازگاری با اقلیم( 27) ضروری است.
امکانپذیری در اقلیمهای خشک مانند ایران و پیامدهای آن :
ایران، با ۸۰ درصد مناطق خشک و نیمهخشک، چالشهای منحصربهفردی برای اجرای سیاستهایی مانند برنامه سبد سبزیجات چین دارد. مطالعهای در سال ۲۰۲۰ نشان میدهد که کاهش دسترسی به آب، تولید کشاورزی ایران را تحت تأثیر قرار داده و منجر به کاهش عملکرد محصولات (28 ) شده است.
بر اساس گزارش Nature در سال ۲۰۱۷، تنها بخشهایی از ایران برای کشاورزی فشرده مناسب هستند و نیاز به تشدید پایدار (مانند آبیاری کارآمد) وجود (29 )دارد.
امکانپذیری:
اما با بکار گیری فناوریهایی مانند آبیاری قطرهای، کشت گلخانهای کنترل شده و گونههای مقاوم به خشکی (مانند سبزیجات محلی) میتوان تولیدات را افزایش داد. مطالعهای در سال ۲۰۲۵ بر چالشهای تغییرات اقلیمی در مناطق خشک تأکید کرده و پیشنهاد سرمایهگذاری در فناوریهای آبمحور (30 )را میدهند.
در ایران، تحولات کشاورزی در دو دهه اخیر (۲۰۰۴-۲۰۲۳) نشاندهنده افزایش بهرهوری با تمرکز بر سیستمهای آب-انرژی-غذا-کربن است، اما کاهش آب همچنان (31 )مسئله اصلی است.
پیامدها:
مثبت: بهبود امنیت غذایی، کاهش واردات و تقویت ثبات اجتماعی. گزارش ICID در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که تغییر الگوی کشت میتواند امنیت غذایی ایران را ( 32)افزایش دهد، علیرغم محدودیت آب.
منفی: افزایش مصرف آب میتواند به تخلیه سفرههای آب زیرزمینی منجر شود، که در حال حاضر در ایران بحرانی است. مطالعه Springer در سال ۲۰۲۵ هشدار میدهد که تغییرات اقلیمی تولید را در مناطق خشک کاهش میدهد و نیاز به مدیریت پایدار( 33) نیاز دارند . همچنین، چالشهای تولید سالم سبزیجات در گلخانههای فارس شامل(34 ) مسائل فنی و اقتصادی است.
اگر مدیریت نشود، میتواند به degradations محیطی و هزینههای اقتصادی بالا منجر شود.با برنامهریزی اقلیم محور، مانند استراتژیهای محلی برای مناطق مرطوب شمالی (کشت برنج) و خشک جنوبی (کشت مقاوم به خشکی)، میتوان پیامدهای منفی را کاهش داد و ثبات(29 ) را افزایش داد.
مقایسه کشاورزی ایران و چین :
بهرهوری کشاورزی: ایران در مقابل چین
عملکرد محصولات به ازای تن در هر هکتار (تن، دادههای FAO ۲۰۲۳)
گندم: ایران ۲.۲ تن | چین ۵.۵ تن
ذرت: ایران ۶.۹ تن | چین ۶.۵ تن
برنج: ایران ۴.۳ تن | چین ۶.۷ تن
سبزیجات: ایران ۲۲.۵ تن | چین ۳۵.۸ تن
درصد زمین قابل کشت از کل مساحت کشور (دادههای بانک جهانی/FAO ۲۰۲۳)
ایران: ۱۱٪
چین: ۱۱.۵۵٪
پذیرش فناوریهای مدرن کشاورزی ایران و چین :
ایران: حدود ۴۰٪
چین: حدود ۸۵٪
این آمار از منابع معتبر FAO و بانک جهانی (سال ۲۰۲۳) استخراج شدهاند.
چین علیرغم درصد زمین قابل کشت مشابه، به دلیل فناوری پیشرفتهتر، عملکرد بالاتری دارد. ایران با چالشهای آب و هوایی روبرو است، اما با افزایش فناوری، پتانسیل رشد زیادی دارد.
نتیجهگیری :
امنیت غذایی کلید ثبات ملتهاست، همانطور که برنامه چین و نمونههای جهانی نشان میدهند. با این حال، نتایج اجرای سیاستهای امنیت غذایی در کشورهای مختلف تفاوتهای قابل توجهی داشته است؛ برای مثال، در حالی که سرمایهگذاری برزیل در تحقیق و توسعه منجر به افزایش چشمگیر تولید و صادرات شده، یارانههای سنگین هند و تایلند اغلب با ناکارآمدی، فساد و ضایعات همراه بوده و تأثیر محدودی بر بهبود تغذیه داشتهاند. در ایالات متحده و اتحادیه اروپا، کاهش تدریجی حمایتهای دولتی به بهبود کارایی بازار و رفاه کلی کمک کرده، در حالی که برنامههای انتقال نقدی در مکزیک و آفریقای جنوبی مستقیماً به کاهش فقر و بهبود سلامت منجر شده است. این تنوع نتایج تأکید میکند که موفقیت سیاستها به عوامل محلی مانند مدیریت، فناوری و شرایط اقتصادی بستگی دارد و نمیتوان یک مدل واحد را بدون تطبیق اعمال کرد. نقش برنامهریزی مدون، تکنولوژیهای روز، پایش و بازبینی در دستیابی به این ثبات حیاتی است.
برای ایران، اجرای چنین سیاستهایی نیازمند تمرکز بر فناوریهای پایدار، مدیریت منابع و برنامهریزیهای اقلیممحور است تا پیامدهای منفی را به حداقل برساند. با این وجود، چالشهای ساختاری در ایران، مانند برنامهریزی واحد برای کل کشور علیرغم تنوع اقلیمی، نظارتهای سطحی و فناوریهای محدود ، مانع بهرهوری میشوند. ناکارآمدی اداری، فساد گسترده و ضایعات بالا، همراه با دخالت بیش از حد دولت در حالی که کشاورزان عمدتاً بر منافع شخصی متکی هستند، نقش وزارتخانههای مربوطه را در هدایت کشتها کمرنگ کرده و اغلب به سطحینگری منجر میشوند و دولت ها تا کنون کمترین نظارت ها را بر تولیدات کشاورزی به لحاظ مصرف کود و سم های نامناسب داشته اند. . سرمایهگذاریهای اندک، عمدتاً توسط بخش خصوصی در چارچوب چالشهای دموکراسی جهان سوم، برنامهریزیهای فشرده و سریع بدون نظارت کافی را به همراه دارد، این امر عدم توافق بین کشاورزان و سیاستگذاران در مورد کشتهای مورد نیاز کشور را تشدید مینمایند. علاوه بر این، وابستگی سنتی کشاورزی ایران به گسترش افقی اراضی و مصرف آب فراوان، شرایط را برای امنیت غذایی پیچیدهتر میسازد و نیاز به گذار به مدلهای عمودی و کارآمد را برجسته میکنند، اما این همت ها کمتر دیده شده اند. . منابع علمی مانند گزارشهای FAO و مطالعات محلی تأکید میکنند که با سرمایهگذاری هوشمند، حتی در اقلیمهای چالشبرانگیز، میتوان به ثبات دست یافت، اما این نیازمند اصلاحات ساختاری، تقویت نظارت مبتنی بر داده و ترویج رویکردهای مشارکتی بین دولت، کشاورزان و بخش خصوصی است تا امنیت غذایی پایدار و ثبات ملی تضمین شود.متاسفانه در بحث هاو سخنرانی ها غالب موارد بیان اما در عمل کمترین فایده ها را در بر داشته است.
منابع مورد استفاده:
- Food Security Information Network. (2025). Global Report on Food Crises (GRFC) 2025. https://www.fsinplatform.org/report/global-report-food-crises-2025/
- Li, X., et al. (2025). The interprovincial circulation of vegetables in China and its impact on carbon emissions. Frontiers in Sustainable Food Systems, 9, 1685599. https://www.frontiersin.org/journals/sustainable-food-systems/articles/10.3389/fsufs.2025.1685599/full
- Dong, Y. (2024). China’s Food Security: Key Challenges and Emerging Policy Responses. Center for Strategic and International Studies (CSIS). https://www.csis.org/analysis/chinas-food-security-key-challenges-and-emerging-policy-responses
- Laborde, D., et al. (2024). Agricultural Producer Subsidies: Navigating Challenges and Policy Responses. International Monetary Fund. https://www.elibrary.imf.org/view/journals/068/2024/002/article-A001-en.xml
- U.S. Department of Agriculture. (2025). Supplemental Nutrition Assistance Program (SNAP): Key Statistics and Research. https://www.ers.usda.gov/topics/food-nutrition-assistance/supplemental-nutrition-assistance-program-snap/key-statistics-and-research
- International Food Policy Research Institute (IFPRI). (2025). Global Food Policy Report 2025: Food Policy: Lessons and Priorities for a Changing World. https://www.ifpri.org/global-food-policy-report/
- Food and Agriculture Organization (FAO). (2025). The State of Food Security and Nutrition in the World (SOFI) 2025. https://www.fao.org/publications/fao-flagship-publications/the-state-of-food-security-and-nutrition-in-the-world/en
- United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2017). The Role of Science, Technology and Innovation in Ensuring Food Security by 2030. https://unctad.org/system/files/official-document/dtlstict2017d5_en.pdf
- United Nations Food Systems Hub. (2025). Global Food Systems Transformation 2025. https://www.unfoodsystemshub.org/docs/unfoodsystemslibraries/unfss-4/global-food-systems-transformation-2025.pdf
- Herrero, M., et al. (2025). A systematic review on agricultural supply chain resilience to climate change and disruptions. Sustainable Food Systems, 3, 1108. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2665927125001108
- Augustin, M. A., et al. (2021). Potential Role of Technology Innovation in Transformation of Sustainable Food Systems: A Review. Agriculture, 11(10), 984. https://www.mdpi.com/2077-0472/11/10/984
- Beam Data. (2025). GIS and Remote Sensing in Agriculture: 5 High-Impact Use Cases in 2025. https://beamdata.ai/gis-and-remote-sensing-smart-farming/
- Food and Agriculture Organization (FAO). (2021). Global Strategic Framework for Food Security and Nutrition (GSF). https://www.fao.org/cfs/policy-products/gsf/en/
- U.S. Department of Agriculture. (2023). USDA Science and Research Strategy, 2023-2026: Cultivating Scientific Innovation. https://www.usda.gov/sites/default/files/documents/usda-science-research-strategy.pdf
- Global Agriculture and Food Security Program (GAFSP). (2025). Monitoring and Evaluation. https://www.gafspfund.org/monitoring-and-evaluation
- U.S. Department of Agriculture. (2025). Sustainable Agricultural Productivity Growth: What, Why and How. https://www.usda.gov/about-usda/general-information/staff-offices/office-chief-economist/sustainability/sustainable-productivity-growth-coalition/sustainable-agricultural-productivity-growth-what-why-and-how
- European Commission. (2025). Common Monitoring and Evaluation Framework (CMEF). https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/cap-overview/cmef_en
- Food and Agriculture Organization (FAO). (2025). FAO and Iran Launch Regional Project to Strengthen Climate-Resilient Agriculture. https://www.fao.org/iran/news/detail/fao-and-iran-launch-regional-project-to-strengthen-climate-resilient-agriculture/en
- Food and Agriculture Organization (FAO). (2025). Improve Agricultural Monitoring Systems through Satellite Imagery for Iran. https://www.fao.org/in-action/improve-agriculture-monitoring-systems-for-iran/en/
- Zareian, M. J., et al. (2025). Adapting to Dryness: Two Decades of Agricultural Transformation in Iran’s Arid Zone through the Water-Energy-Food-Carbon Lens. Journal of Hydrology: Regional Studies, 62, 102950. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214581825007797
- Dickinson, O. (2025). After Ruining a Treasured Water Resource, Iran Is Drying Up. Yale Environment 360. https://e360.yale.edu/features/iran-water-drought-dams-qanats
- Karimi, V., et al. (2025). Adaptive Capacity of Farming Systems to Climate Change in Iran: Application of Composite Index Approach. Agricultural Systems, 204, 103537. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308521X22001731
- Azadi, Y., et al. (2025). Adaptation Strategies for Agricultural Resilience in a Changing Climate: The Role of Farmers’ Age and Experience. Discover Sustainability, 6, 259. https://link.springer.com/article/10.1007/s44279-025-00259-8
- Naderi, S., et al. (2025). Predicting Dryland Winter Wheat Yield in Cold Regions of Iran. Meteorological Applications, 32(1), e70008. https://rmets.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/met.70008?af=R
- Keshavarz, M., et al. (2022). Climate-Smart Agriculture in Iran: Strategies, Constraints and Drivers. Sustainability, 14(23), 15573. https://www.mdpi.com/2071-1050/14/23/15573
- Karimi, V., et al. (2022). Adaptive Capacity of Farming Systems to Climate Change in Iran: Application of Composite Index Approach. Agricultural Systems, 204, 103537. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308521X22001731
- Aazami, F., et al. (2025). Crop Management Adaptation in Dry Areas of Iran. Scientific Reports, 15, 25950. https://www.nature.com/articles/s41598-025-25950-0
- Zareian, M. J., et al. (2025). Two Decades of Agricultural Transformation in Iran’s Arid Zone through the Water-Energy-Food-Carbon Lens. Journal of Hydrology: Regional Studies, 62, 102950. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214581825007797
- Madani, K., et al. (2017). Iran’s Land Suitability for Agriculture. Scientific Reports, 7, 7670. https://www.nature.com/articles/s41598-017-08066-y
- World Weather Attribution. (2025). Human-Induced Climate Change Compounded by Socio-Economic Water Stressors Increased Severity of 5-Year Drought in Iran and Euphrates and Tigris Basin. https://www.worldweatherattribution.org/human-induced-climate-change-compounded-by-socio-economic-water-stressors-increased-severity-of-5-year-drought-in-iran-and-euphrates-and-tigris-basin/
- Zareian, M. J., et al. (2025). Two Decades of Agricultural Transformation in Iran’s Arid Zone through the Water-Energy-Food-Carbon Lens. Journal of Hydrology: Regional Studies, 62, 102950. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214581825007797
- Amiri, M. J., et al. (2025). Crop Pattern and Food Security in Iran: Challenges and Solutions. International Commission on Irrigation and Drainage (ICID). https://icid-ciid.org/icid_data_web/WIF4-Full-Papers2025/wif4_w.3.6.01.pdf
- Amekudzi-Kennedy, A., et al. (2025). The Impact of Climate Change on Water Conservation for Dry Season Irrigation Farming in Sudan Savanna Agroecological Zone of Ghana. Discover Sustainability, 6, 1854. https://link.springer.com/article/10.1007/s43621-025-01854-x
- Bahrami, M., et al. (2024). Challenges and Obstacles of Healthy Vegetable Production in Greenhouses of Fars Province, Iran. Journal of Greenhouse Plant Production, 11(4), 719715. https://gppj.araku.ac.ir/article_719715.html