دام توپ‌های زرد:چگونه نسل جوان را از تله دیجیتال نجات دهیم?

دام توپ‌های زرد

چگونه نسل جوان را از تله دیجیتال نجات دهیم؟

نگارشگر: محمد فتاحی

بهمن ماه ۱۴۰۴

مقدمه:

تصور کنید در دنیایی که هر لحظه‌اش پر از رنگ‌ها و صداهای وسوسه‌انگیز است، جایی که یک لمس ساده بر صفحه موبایل می‌تواند ساعت‌ها را ببلعد و رویاها را به حاشیه براند. ویدئوی ۱۱ ثانیه‌ای ضمیمه‌شده، با توپ‌های پینگ‌پنگ زردرنگی که از آزادی‌شان برای انتخاب مسیر استفاده می‌کنند اما بیشترشان در تله‌های “شبکه‌های اجتماعی” و “اهمال‌کاری” گیر می‌افتند، قلب هر پدر و مادری را به درد می‌آورد. این صحنه نه تنها یک آزمایش فیزیکی است، بلکه آینه‌ای از درد نسل جوان ماست، نسلی که با پتانسیل بی‌کران متولد شده، اما در دام دیجیتال اسیر شده. آیا این ترس و اهمال، پایان داستان است؟ نه! این لحظه‌ای است برای بیداری، برای تبدیل سختی‌ها به قدرت، برای اینکه جوانان‌مان را از این زنجیر رها کنیم و به سوی اهدافی واقعی هدایت نماییم. این مقاله، با الهام از فیلسوفانی چون بل هوکس، آنجلا داکورث و ویکتور فرانکل، شما را به سفری انگیزشی دعوت می‌نمایند تا از دام توپ‌های گم‌شده، به پیروزی نسل آینده برسیم، نسلی که با عشق و استقامت، جهان را تغییر خواهند داد.

شکل بالا نمایی از دام توپ‌های زردرنگ

نکات مثبت و منفی رسانه‌ها: پلی به آینده یا تله‌ای پنهان؟

رسانه‌های اجتماعی و دیجیتال، هم ابزار پیشرفت‌اند و هم منبع انحراف.

از جنبه مثبت، آنها دانش جهانی را در دسترس قرار می‌دهند: جوانان می‌توانند از پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب برای یادگیری مهارت‌های عملی استفاده کنند، از برنامه‌نویسی تا فعالیت‌های اجتماعی مفید (۱۹). در کشورهای در حال توسعه، رسانه‌ها در بیداری اجتماعی نقش کلیدی ایفا کرده‌اند، مانند جنبش‌های حقوق زنان یا آگاهی سیاسی (۱۵)….

اما جنبه منفی غالب است، به ویژه در جوامع سنتی مانند ایران، جایی که فرهنگ‌سازی کافی نشده. محتوای نامناسب، از ترویج روابط نامتعارف تا خشونت، شرایط اجتماعی و اقتصادی نامناسب، نبود تفریحات سالم، گرانی‌های سرسام‌آور، اختلاس‌ها ….فکرها را پراکنده می‌نمایند، بنابراین برای رهایی از آن همه تشتت ناچارند با گوشی در شبکه‌های مختلف پرسه بزنند و زمان را هدر دهند، در واقع این شرایط موجود است که آنها را بی‌هدف کرده و چه بسا ممکن است یک نوع سرگرمی برنامه‌ریزی‌شده برای به دام انداختن جوانها طراحی شده باشد. تحقیقات نشان می‌دهند استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌ها در نوجوانان از ۷% در ۲۰۱۸ به ۱۱% در ۲۰۲۲ افزایش یافته، همراه با کاهش خواب، عملکرد تحصیلی و سلامت روان (۲). در ایران، میانگین استفاده روزانه گوشی ۶.۸۵ ساعت ذکر شده اما  غالب جوانها تا بیش از ۱۰ ساعت و در روزهای تعطیل بیشتر می‌گردد و ۵۳.۳% نوجوانان به اعتیاد گوشی دچارند، و با نمرات پایین‌تر همراه است (۱۶).   بعدا به ویدئوی توپ‌ها خوب دقت نمایید.

برداشت از ویدئو:

آزادی بدون هدایت، به تله می‌انجامد. ویدئوی ضمیمه‌شده نشان می‌دهند که “آزادی انتخاب” بدون جهت‌گیری، اغلب به شکست منجر می‌شوند. بیشتر از ۹۸ درصد توپ‌ها به اهمال و شبکه‌ها می‌روند، نمادی از بی‌هدفی نسل زد، یا رهایی از شرایط بغرنج فعلی، جایی که زمان بیکاری به جای مطالعه یا کار، در پرسه‌زنی دیجیتال هدر می‌رود. اما این می‌تواند نقطه‌ی شروعی برای تغییر باشد: هر توپ گم‌شده، فرصتی برای بازگشت به مسیر اهداف است. این ویدئو بارها و بارها در غالب شبکه‌های اجتماعی بدون متن خاصی انتشار یافته است.

 

اصل ویدئو را ببینید

 

الهام از بل هوکس: تحول از دل سختی‌ها

بل هوکس، در کتاب “All About Love”، تأکید می نمایند عظمت واقعی از سختی‌ها برمی‌خیزند: “ناملایمات، مانند خاک ناهموار، بذرهای درون ما، پتانسیل، خلاقیت و تاب‌آوری، را آزمایش و تقویت می‌نمایند” (۶). هوکس باور دارد که “امید از مبارزه برمی‌خیزد” و عشق، علیه ترس عمل می‌نمایند (۷). در مواجهه با اعتیاد دیجیتال، هوکس ما را دعوت  تا درد را بپذیریم و آن را به شفا تبدیل کنیم: “شفایی از طریق عشق ممکن است، گذشته را در نوری جدید ببینید” (۵).

فیلسوفان مشابهی چون آنجلا داکورث در “Grit“، بر استقامت تأکید دارند: “استقامت و اشتیاق، بیش از استعداد، موفقیت می‌آورند” (۳). ویکتور فرانکل، در “Man’s Search for Meaning”، بر معنای زندگی در سختی‌ها تمرکز دارند: “ما نمی‌توانیم  از رنج  اجتناب کنیم، اما می‌توانیم نحوه‌ی مقابله با آن را انتخاب کنیم” (۴).

تاثیر رسانه‌ها در کشورهای دیگر: درس‌هایی از کره جنوبی، فنلاند و سنگاپور

در کره جنوبی، رسانه‌ها پیشرفتی مانند K-pop ایجاد کرده‌اند، اما اعتیاد دیجیتال جدی است: ۴۰.۱% نوجوانان به گوشی وابسته‌اند (۱۱). استفاده بیش از ۴ ساعت روزانه با رفتارهای ناسالم مرتبط است (۲۰). دولت کره از ۲۰۲۶، گوشی‌ها را در مدارس ممنوع کرده (۱۸) است.

در فنلاند، سیستم آموزشی با ادغام رسانه‌ای، جوانان را مقاوم  تر می‌نمایند (۱۷).

در سنگاپور، ۶۸% جوانان را ازکاهش تمرکز زیاد گزارش می‌دهند (۱۲) اما برنامه‌های کنترل‌شده، علاقه به علم را افزایش داده است  (۱۳) .

نقش آموزش و پرورش در ایران: از رها‌شدگی به رهبری تحول :

در ایران امروز، سیستم آموزشی به وضعیتی رها‌شده و نابرابر رسیده است. مدارس عملاً به سه طبقه تقسیم شده‌اند: مراکز آموزشی لوکس با شهریه‌های گزاف برای طبقه مرفه، و مدارس عادی که عمدتاً دانش‌آموزان طبقه متوسط رو به پایین و فقیر را در خود جای داده‌اند و از کیفیت و امکانات کافی برخوردار نیستند. این شکاف طبقاتی، نابرابری آموزشی را نهادینه کرده است.معلمان و استادان دانشگاه نیز به دلیل فشارهای اقتصادی شدید، اغلب ناچار به داشتن شغل دوم یا فعالیت‌های جانبی هستند. این شرایط باعث شده تمرکز آن‌ها از کیفیت تدریس و تربیت به سمت کمیت کار و تأمین معاش تغییر نمایند؛ نتیجه‌اش خستگی مزمن، کاهش انگیزه و افت کیفیت آموزش در ایران شده  است.

در این فضا، اعتیاد اینترنتی حدود ۳۱.۵۱ درصد دانشجویان را درگیر کرده و به یکی از معضلات جدی تبدیل شده است (۹). مدارس و دانشگاه‌ها که باید پیشران تحول و رهبری فرهنگی واجتماعی باشند، در حال حاضر خود در بحران هویت و کارایی گرفتارند.برای بازگشت به مسیر اصلی، باید اقدامات زیر به‌طور جدی پیگیری شوند:

• ادغام آموزش مدیریت و سواد دیجیتال در برنامه‌های درسی
• برگزاری کارگاه‌های آگاهی‌بخشی برای دانش‌آموزان، معلمان و والدین
• آموزش والدین برای هدایت و نظارت مسئولانه بر استفاده‌ی فرزندان از فضای مجازی (۱۴)

مداخلات مبتنی بر «نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده» نشان داده که می‌تواند به‌طور مؤثر اعتیاد اینترنتی را کاهش دهند (۸). همچنین، دانشگاه‌ها با تقویت سواد اطلاعاتی دانشجویان، می‌توانند نقش مهمی در بهبود سلامت روانی، تحصیلی و اجتماعی کل جامعه ایفا نمایند (۱۰).

بهترین راه‌حل‌های دقیق برای کاهش پیامدهای ویدئو:

برای مقابله با پیامدهای ویدئوی ۱۱ ثانیه‌ای، مانند افزایش اهمال، ترس از شکست، کاهش تمرکز و بی‌هدفی،

راه‌حل‌های زیر را دقیقا اجرا گردند:

1. برنامه‌ریزی خانوادگی رسانه‌ای: قوانین واضح بگذارید، بدون موبایل در وعده‌های غذایی یا شب‌نشینی‌ها. زمان استفاده را به ۱ ساعت روزانه محدود کنید و از اپ‌هایی مانند Screen Time برای نظارت استفاده کنید (۱). والدین مدل باشند: اگر شما مشغولید، بچه‌ها تقلید می‌کنند.
2. چالش‌های روزانه انگیزشی: “چالش ۳۰ روزه بدون دیجیتال” شروع کنید: هر روز ۳۰ دقیقه مطالعه یا ورزش جایگزین کنید. اهداف کوچک بگذارید، مانند خواندن یک فصل کتاب، و پیشرفت را ثبت کنید (۳).
3. فعالیت‌های آفلاین هدفمند: هوش بچه‌ها را با کتابخانه، ورزش یا کلاس‌های هنری ارتقا دهید. مثلاً “کتاب در اتوبوس” مانند ژاپن راه بیندازید. جایگزینی با سرگرمی‌های واقعی، مؤثرتر از ممنوعیت است (۲). این اقدام در تهران اجرایی گردید اما بعدا بر چیده گردید.

۴. آموزش رسانه‌ای در مدارس: کلاس‌های “مدیریت دیجیتال” ادغام کنید، مانند فنلاند. والدین را آموزش دهید تا محتوای مفید را تشویق کنند (۱۷).

5. حمایت حرفه‌ای و جامعه‌ای: اگر اعتیاد شدید است، مشاوره بگیرید. کمپین‌های اجتماعی مانند “اهداف بدون موبایل” راه بیندازید (۸).

این راه‌حل‌ها، بر اساس شواهد، پیامدهای ویدئو را کاهش می‌دهند و توپ‌ها را به “اهداف” هدایت می‌نمایند.

 اما شرط لازم ان است که مدیریت ها از ناکارامدیهای فعلی به کارایی بهتر برابر با اخرین روش های جهانی متمرکز گردند. و الا سیستم موجود سال به سال با افت شدید تر مواجه میگردد.

در اینده نزدیکی در باره سیستم اموزشی ، تحقیقاتی و اجرایی در کشور ،عملکرد و کیفیت انها بحث خواهد شد.

نتیجه‌گیری: بیداری برای آینده‌ای درخشان

ویدئوی ضمیمه‌شده هشدار می‌دهند،  بل هوکس، داکورث و فرانکل یادآوری می‌نمایند: سختی‌ها، بذرهای عظمت‌اند (۳،۴،۶). جامعه ما با پتانسیل نخبگانش، می‌تواند رها شود. خانواده‌ها و آموزش مسئولیت  پذیرتر باشند .

زمان را سرمایه بدانید، موبایل را ابزار نه زنجیر. این فراخوانی به اقدام است، زندگی واقعی را بگیرید و تحول را بسازید.

هدف ما بیداری نسل جوان جامعه است که باید آینده‌سازان ما در آینده نزدیکی باشند.

منابع مورد استفاده :

۱. AAP (۲۰۲۳). Media Use Guidelines. American Academy of Pediatrics.

۲. CDC (۲۰۲۲). Youth Risk Behavior Survey. Centers for Disease Control and Prevention.

۳. Duckworth, A. (۲۰۱۶). Grit: The Power of Passion and Perseverance. Scribner.

۴. Frankl, V. (۱۹۴۶). Man’s Search for Meaning. Beacon Press.

۵. hooks, b. (۱۹۹۴). Teaching to Transgress. Routledge.

۶. hooks, b. (۲۰۰۰). All About Love. William Morrow.

۷. hooks, b. (۲۰۰۳). Teaching Community. Routledge.

۸. Hosseini et al. (۲۰۲۵). Internet Addiction Interventions in Iran. Journal of Behavioral Addictions.

۹. Modara et al. (۲۰۲۲). Internet Addiction Among Iranian Students. Iranian Journal of Public Health.

۱۰. Naderi et al. (۲۰۱۸). Information Literacy in Iranian Universities. Library Philosophy and Practice.

۱۱. NIA (۲۰۲۳). Digital Addiction Report. National Information Society Agency, Korea.

۱۲. NTU Singapore (۲۰۲۵). Digital Media Impact on Youth. Nanyang Technological University.

۱۳. OECD (۲۰۱۶). PISA Results. Organisation for Economic Co-operation and Development.

۱۴. Panahi et al. (۲۰۱۷). Digital Literacy in Iranian Education. Journal of Educational Technology.

۱۵. Pew Research Center (۲۰۲۰). Social Media and Social Change. Pew Research Center.

۱۶. Pourrazavi et al. (۲۰۲۰). Smartphone Addiction in Iranian Adolescents. Addictive Behaviors Reports.

۱۷. Psychology Today (۲۰۲۲). Media Literacy in Finland. Psychology Today.

۱۸. SCMP (۲۰۲۵). South Korea’s School Phone Ban. South China Morning Post.

۱۹. Twenge, J. (۲۰۱۷). iGen. Atria Books.

۲۰. Yang et al. (۲۰۲۱). Digital Use and Health in Korean Youth. Journal of Adolescent Health.